Palladium, platina en rhodium: de metalen achter de waarde

Platina is het bekendste van de drie en wordt al eeuwenlang gebruikt in sieraden en als waardeopslagmiddel. Het metaal is zilverwit, extreem duurzaam en bestand tegen corrosie. In katalysatoren speelt platina een sleutelrol in dieseloxidatiekatalysatoren: het helpt bij het omzetten van koolmonoxide en koolwaterstoffen in minder schadelijke stoffen. Ook in roetfilters is platina belangrijk, omdat het de regeneratietemperatuur verlaagt en daardoor zorgt voor efficienter schoonbranden.

De platinavoorraad wordt voor meer dan 70% gewonnen in Zuid-Afrika. De prijs is historisch gezien stabieler dan die van palladium en rhodium, maar kan sterk reageren op politieke onrust in mijnbouwregio’s of veranderingen in industriele vraag. Sinds de opkomst van benzinekatalysatoren is platina relatief uit de gratie geraakt voor automotive toepassingen, maar de groeiende waterstofeconomie zorgt voor nieuwe vraag: in brandstofcellen wordt platina gebruikt als katalysator voor de reactie tussen waterstof en zuurstof.

Palladium

Palladium is de afgelopen jaren enorm in waarde gestegen, mede door de groeiende vraag vanuit de benzinekatalysatorsector. In driewegkatalysatoren voor benzinemotoren is palladium het dominante edelmetaal. Het zorgt voor de gelijktijdige oxidatie van koolmonoxide en koolwaterstoffen, en de reductie van stikstofoxiden, alledrie in een uitlaatomgeving die snel wisselt tussen zuurstofrijk en zuurstofarm.

Rusland en Zuid-Afrika zijn de grootste producenten. Vanwege geopolitieke spanningen en beperkte mijnproductie bereikte palladium in 2022 recordprijzen van boven de 3.000 dollar per troy ounce. Dit maakte palladiumrijke katalysatoren extra waardevol op de tweedehandsmarkt. Sindsdien is de prijs weer gedaald, maar palladium blijft een belangrijke speler in de PGM-markt. Hybride voertuigen met benzinemotor bevatten doorgaans veel palladium, omdat de motor minder continu draait en daardoor zwaardere eisen aan de katalysator stelt.

Rhodium

Rhodium is het zeldzaamste en op sommige momenten het duurste metaal ter wereld. In een katalysator is rhodium verantwoordelijk voor de reductie van stikstofoxiden (NOx), een van de schadelijkste uitlaatgassen. Zelfs kleine hoeveelheden rhodium zijn extreem effectief, wat de noodzaak van veel rhodium per katalysator beperkt, maar de waarde per gram enorm maakt.

De prijsvolatiliteit van rhodium is legendarisch: in 2021 noteerde het meer dan 29.000 dollar per troy ounce, maar in andere perioden daalde de prijs met 80% of meer. Dit maakt rhodium zowel lucratief als risicovol voor inkooppartijen. Een katalysator met relatief veel rhodium kan zijn waarde binnen een halfjaar zien halveren of verdubbelen.

Niet alleen in autokatalysatoren

Hoewel autokatalysatoren de grootste toepassing vormen, zitten platina, palladium en rhodium ook in industriele katalysatoren die gebruikt worden in de petrochemie, farmaceutische productie en chemische industrie. Deze industriele katalysatoren bevatten vaak hogere concentraties dan automotive katalysatoren en zijn daarmee bijzonder interessant om te recyclen. Denk aan katalysatoren die gebruikt worden bij de productie van salpeterzuur, ammoniak of in raffinageprocessen. Vaak gaat het om grote volumes en hoge waarde per partij.

Bij ReactPGM verwerken we naast automotive katalysatoren ook industriele varianten. Het analyseproces is hetzelfde: malen tot poeder, XRF-analyse in ons laboratorium en prijsstelling op basis van de actuele LBMA-koersen. Voor industriele klanten betekent dat een betrouwbare, transparante en aantoonbaar correcte afhandeling van hun gebruikte katalysatoren.

Hoe verhouden ze zich tot de inkoopprijs?

De verhouding tussen deze drie metalen in een katalysator is bepalend voor de opbrengst. Een katalysator met een hoog rhodiumgehalte kan aanzienlijk meer waard zijn dan een vergelijkbaar exemplaar met weinig rhodium, zelfs als de totale hoeveelheid PGM lager ligt. Dat is ook waarom een analyse op basis van enkel gewicht zo onbetrouwbaar is: pas als je weet wat er precies in zit, kun je een eerlijke prijs vaststellen.