Katalysator zonder nummer: hoe wordt de waarde dan bepaald?

De waarde van een katalysator zit in de platinagroepmetalen in de coating van het binnenwerk: platina, palladium en rhodium. Die metalen verdwijnen niet als het nummer onleesbaar wordt. Wat wel wegvalt, is de snelle route naar een prijs. Met een nummer zoek je het verwachte edelmetaalgehalte op in de catalogi die opkopers en verwerkers gebruiken. Zonder nummer moet dat gehalte op een andere manier worden ingeschat of vastgesteld.

Voordat je een katalysator als nummerloos beschouwt, is het de moeite waard om nog één keer goed te kijken. Een nummer dat vervuild of half weggesleten is, is vaak nog te lezen met de juiste aanpak. Hoe je dat doet, lees je in het artikel over waar je het katalysatornummer vindt en wat je doet als het onleesbaar is.

Is er echt geen nummer te vinden, dan zijn er in de branche drie gangbare methodes. Ze lopen op van grof naar nauwkeurig.

1. Herkenning op vorm, merk en model

De eerste stap is herkennen wat je in handen hebt. Vorm, afmetingen, lasnaden, flenzen en de plek waar de katalysator in het uitlaatsysteem zat, zeggen iets over het type. Weet je uit welk voertuig de katalysator komt, dan helpen merk, model, bouwjaar en motorcode om hem te vergelijken met bekende exemplaren.

Deze methode is snel, maar geeft een indicatie en geen zekerheid. Eén automodel kan in verschillende uitvoeringen met verschillende katalysatoren zijn geleverd, en katalysatoren die op elkaar lijken, kunnen een heel ander gehalte hebben.

2. Weging en indeling in een categorie

Een tweede gangbare methode is de katalysator wegen en indelen in een categorie. Die categorieën zijn gebaseerd op kenmerken als grootte, type voertuig (personenauto, bedrijfswagen, industrieel), keramische of metalen drager en het soort motor. Aan elke categorie hangt een gemiddelde waardering.

Het voordeel is dat je snel een prijs hebt, ook voor grotere aantallen. Het nadeel is dat een gemiddelde per definitie niet precies past bij jouw exemplaar. Zit jouw katalysator aan de bovenkant van de categorie, dan krijg je daar niet het volle voordeel van.

3. Analyse van het materiaal zelf

De nauwkeurigste methode is het gehalte meten in het binnenwerk zelf. Daarmee kijk je niet meer naar wat een katalysator vermoedelijk bevat, maar naar wat erin zit. Hoe dat in de praktijk werkt, lees je hieronder.

Bij analyse wordt het keramische binnenwerk uit de behuizing gehaald, vermalen tot een fijn en zo gelijkmatig mogelijk poeder en daarna bemonsterd. Die monstername is een belangrijk onderdeel: het monster moet representatief zijn voor het geheel, anders zegt de meting weinig. Het monster wordt vervolgens geanalyseerd, vaak met XRF (röntgenfluorescentie), een techniek die de aanwezige elementen en hun concentratie meet. Voor een nog nauwkeuriger uitslag worden in de branche ook laboratoriummethodes gebruikt.

Wanneer gebeurt dat?

Analyse kost meer handeling dan een waardering op nummer of categorie. Daarom wordt het doorgaans ingezet bij grotere hoeveelheden, bij partijen met veel onbekende exemplaren of bij katalysatoren die sterk afwijken van wat bekend is.

Wat lever je aan?

Denk aan de katalysatoren zelf of, als ze al zijn ontmanteld, het losse keramische materiaal. Houd dat materiaal droog en gescheiden van ander afval, zoals metaaldelen, isolatiemateriaal en roetfilters. Vervuiling en vocht beïnvloeden het gewicht en daarmee de uitkomst. Heb je informatie over herkomst of type, zoals het voertuig of de installatie waar het materiaal uit komt, lever die dan mee.

Wat krijg je terug?

Een analyse levert een uitslag op met het gemeten gehalte aan platina, palladium en rhodium. Daarop wordt de waarde gebaseerd, samen met het gewicht van het materiaal. Vraag vooraf na hoe de uitslag wordt gerapporteerd, of er rekening wordt gehouden met vochtgehalte en of er een tegenmonster wordt bewaard. Dat laatste is in de branche gebruikelijk bij grotere partijen, zodat een uitslag bij twijfel te controleren is.

Een katalysator zonder nummer wordt vaak conservatiever gewaardeerd dan een vergelijkbaar exemplaar met nummer. Dat heeft niets met onwil te maken, maar met onzekerheid. Wie een katalysator koopt zonder te weten wat erin zit, neemt het risico dat het gehalte tegenvalt. Dat risico wordt meegenomen in de prijs, zeker bij herkenning op vorm of indeling in een categorie.

Je kunt die onzekerheid zelf verkleinen:

• Lever zoveel mogelijk informatie mee: merk, model, bouwjaar en motorcode van het voertuig, of het type installatie bij industriële katalysatoren.
• Maak goede foto’s: een overzichtsfoto van de hele katalysator, close-ups van alle codes en markeringen die er nog wel op staan en een foto van het binnenwerk als dat zichtbaar is.
• Noteer afmetingen en gewicht. Dat helpt bij herkenning en indeling.
• Houd het binnenwerk intact. Een beschadigd of deels verdwenen binnenwerk maakt de inschatting lastiger en de waarde lager.
• Sorteer vooraf. Houd personenauto-, bedrijfswagen- en industriële katalysatoren apart, en scheid ze van roetfilters.

Er is een verschil tussen een nummer dat door slijtage, roest of hitte onleesbaar is geworden en een nummer dat bewust is verwijderd. Een weggesleten nummer is normaal bij oudere voertuigen en zie je vaak aan gelijkmatige corrosie of vervuiling over de hele behuizing.

Een nummer dat is weggeslepen, weggeboord of afgeplakt, roept andere vragen op. Katalysatordiefstal komt voor en het verwijderen van nummers kan erop wijzen dat iemand de herkomst wil verhullen. Een zorgvuldige afnemer zal in zo’n geval vragen stellen over waar de katalysator vandaan komt, en dat is terecht. Handelen in goederen waarvan je redelijkerwijs kunt vermoeden dat ze van diefstal afkomstig zijn, kan juridische gevolgen hebben.

Voor jou als verkoper betekent dit vooral: zorg dat je de herkomst van je materiaal kunt onderbouwen. Voor demontagebedrijven is dat vaak al vastgelegd in de eigen administratie per voertuig. Merk je zelf dat een ingekochte katalysator een bewust verwijderd nummer heeft, wees dan terughoudend en leg vast waar je hem vandaan hebt.

Of je beter per stuk of als partij kunt aanbieden, hangt af van wat je hebt.

Per stuk aanbieden is logisch wanneer het om één of een paar katalysatoren gaat die goed te herkennen zijn, bijvoorbeeld omdat je precies weet uit welk voertuig ze komen. Ook bij een afwijkend of opvallend exemplaar kan een aparte beoordeling zinvol zijn.

Als partij aanbieden is vaak gunstiger wanneer je een grotere hoeveelheid onbekende of nummerloze katalysatoren hebt. Bij een partij kan de extra handeling van analyse wel verantwoord zijn, en dan wordt het werkelijke gemiddelde gehalte gemeten in plaats van ingeschat. Onzekerheid per stuk middelt bij een partij bovendien uit.

Een tussenweg is de exemplaren met een leesbaar nummer apart aanbieden en de nummerloze samen als partij. Zo krijgen de bekende katalysatoren hun eigen waardering op nummer en worden de onbekende niet elk afzonderlijk voorzichtig ingeschat. Meer achtergrond over wat de waarde van een katalysator bepaalt, lees je op de pagina over de waarde van een katalysator.

Heb je naast nummerloze exemplaren ook katalysatoren met een leesbaar nummer? Op de pagina over de katalysatorprijs op nummer lees je hoe je voor die exemplaren tot een waardering komt.