Waar vind je het katalysatornummer, en wat als het onleesbaar is?

De waarde van een katalysator zit in de platinagroepmetalen in de coating van het binnenwerk: platina, palladium en rhodium. Hoeveel daarvan erin zit, verschilt sterk per type. Voor veel katalysatornummers is dat gehalte vastgelegd op basis van eerdere analyses, uitgedrukt in ppm (parts per million, oftewel gram metaal per ton keramisch materiaal). Die referentiegegevens staan in de catalogi die opkopers en verwerkers gebruiken.

Met het nummer zoek je dus het verwachte gehalte op. Samen met het gewicht van het binnenwerk en de actuele metaalkoersen vormt dat de basis voor de waardering. Valt het nummer weg, dan valt ook die koppeling weg. Twee katalysatoren die er van buiten hetzelfde uitzien, kunnen een heel ander gehalte hebben. De ene is bijvoorbeeld gemaakt voor een benzinemotor en de andere voor een diesel, en die zijn anders samengesteld. Ook binnen één automodel kan de samenstelling per productieperiode verschillen. Uiterlijk zegt dus weinig, het nummer zegt veel.

Personenauto’s

Bij personenauto’s is het nummer meestal ingeslagen of gegraveerd in de metalen behuizing, vaak op het platte deel van de mantel of op de zijkant. Zit er een hitteschild omheen, kijk dan zowel op het schild als op de behuizing eronder. Soms staat het nummer op een lasplaatje of sticker, maar stickers overleven de hitte en het weer vaak niet.

Manifoldkatalysatoren, die direct achter het uitlaatspruitstuk zitten, hebben het nummer vaak op een lastig bereikbare plek, soms aan de kant die naar de motor wijst. Draai de katalysator dus altijd helemaal rond voordat je concludeert dat er niets op staat.

Houd er rekening mee dat er meestal meerdere codes op de behuizing staan: een onderdeelnummer, een code van de katalysatorfabrikant, een typegoedkeuringsmerk en soms een datum- of serienummer. Welke daarvan in een catalogus bruikbaar is, verschilt. Fotografeer daarom alle tekst die je ziet, niet alleen de code die er het meest uitspringt.

Vrachtwagens en bedrijfswagens

Bij vrachtwagens zit de katalysator vaak in een grotere uitlaatnabehandelingsunit, waarin ook een roetfilter en een SCR-deel kunnen zitten. Het nummer staat dan vaak op een typeplaatje of label op de buitenmantel van de unit, en niet per se op het katalysatorelement zelf. Worden de elementen los aangeboden, kijk dan ook op de afzonderlijke behuizingen.

Omdat roetfilter en katalysator in zulke units vaak samen voorkomen, is het handig om ook te weten hoe je een roetfilter herkent. Daarover lees je meer in het artikel over het herkennen van type en nummer van een roetfilter.

Industriële katalysatoren

Industriële katalysatoren komen uit toepassingen als aggregaten, heftrucks, stationaire motoren en installaties. Ze zijn vaak afkomstig van gespecialiseerde fabrikanten en hebben meestal een typeplaat met fabrikant, type en serienummer. Soms staat er alleen een serienummer op. Noteer in dat geval ook het merk en type van de motor of installatie waar de katalysator uit komt, want die informatie helpt bij het identificeren.

Let op dat sommige industriële katalysatoren een metalen drager hebben in plaats van een keramische. Dat maakt voor de beoordeling uit, dus vermeld het als je het ziet.

Een nummer dat half weggesleten of dichtgekoekt is, is vaak nog goed te redden. Werk daarbij van voorzichtig naar grondiger.

• Reinig eerst licht. Verwijder los vuil en roest met een zachte staalborstel of een kunststof borstel en gebruik een ontvetter voor olie en roet. Gebruik geen slijpschijf of grove staalborstel op een boormachine: daarmee haal je de laatste resten van een ingeslagen nummer er ook af.
• Gebruik strijklicht. Houd een zaklamp laag en schuin langs het oppervlak, bijna evenwijdig aan de behuizing. Ingeslagen tekens werpen dan schaduw en worden beter zichtbaar dan bij recht invallend licht. Draai de lamp rond om de tekens van verschillende kanten te belichten.
• Maak de tekens contrasterend. Wrijf krijt of talkpoeder over het nummer en veeg het oppervlak daarna voorzichtig af. Het poeder blijft in de inslagen zitten, waardoor de tekens licht afsteken tegen de donkere behuizing. Een alternatief is doordrukken: leg een vel papier over het nummer en wrijf er met een potlood plat overheen.
• Fotografeer slim. Maak meerdere foto’s vanuit verschillende hoeken, met en zonder flits. Wat je met het blote oog niet ziet, is op een ingezoomde foto soms wel te lezen.
• Gok niet. Sommige tekens worden vaak met elkaar verward, zoals 0, O, D en Q, of 1, I en 7, of 5 en S, of 8 en B. Weet je een teken niet zeker, geef dat dan aan in plaats van het in te vullen. Een verkeerd teken kan een heel ander nummer opleveren, met een heel ander gehalte.

Soms is er echt niets meer te lezen. Dan heb je nog drie routes.

1. Grondiger schoonmaken en alle kanten controleren

Voordat je het opgeeft: kijk ook onder het hitteschild, aan de onderkant en op de flenzen. Nummers zitten niet altijd waar je ze verwacht.

2. Vergelijken met merk en model

Weet je uit welk voertuig de katalysator komt, dan helpt dat veel. Bij demontagebedrijven is dat vaak bekend via het kenteken of chassisnummer. Noteer merk, model, bouwjaar en motorcode en vergelijk de vorm en afmetingen met bekende exemplaren. Een overzicht per automerk vind je bij katalysatoren per merk. Houd wel rekening met de beperking: één automodel kan in verschillende uitvoeringen met verschillende katalysatoren zijn geleverd, dus deze route geeft een indicatie en geen zekerheid.

3. Laten beoordelen op analyse

De betrouwbaarste manier om het werkelijke gehalte vast te stellen, is een analyse van het binnenwerk. Daarbij wordt het keramische materiaal verwijderd, vermalen en bemonsterd. Die route kost meer handeling dan een waardering op nummer en is daarom doorgaans vooral zinvol bij grotere partijen of bij onbekende en afwijkende exemplaren. Voor een eerste inschatting helpen goede foto’s, de afmetingen en het gewicht van de katalysator al.

• Een OEM-nummer verwarren met een fabrikantcode. Het OEM-nummer is het onderdeelnummer van de autofabrikant, bedoeld voor bestellen en vervangen. De fabrikantcode is de code van de producent van de katalysator zelf. Catalogi werken niet altijd met hetzelfde type nummer. Staan beide op de behuizing, geef dan beide door.
• Het typegoedkeuringsmerk aanzien voor het nummer. Codes die beginnen met een E gevolgd door een cijfer, zoals “E24” met daarachter een reeks cijfers, zijn keurmerken voor typegoedkeuring. Ze zeggen iets over de goedkeuring, niet over het specifieke type katalysator.
• Een vervangingskatalysator als origineel beschouwen. Aftermarket-katalysatoren hebben eigen nummers en een eigen samenstelling. Ze worden anders gewaardeerd dan originele exemplaren, ook als ze in hetzelfde voertuig hebben gezeten.
• Tekens aanvullen op gevoel. Een ontbrekend teken invullen omdat het “wel zo zal zijn”, leidt tot een verkeerde koppeling. Geef onzekerheid altijd aan.
• Alleen het nummer beoordelen. Het nummer kan kloppen terwijl het binnenwerk beschadigd, deels verdwenen of eerder verwijderd is. De waarde zit in dat binnenwerk. Een lege of halflege behuizing met een goed nummer is dus niet hetzelfde waard als een complete katalysator.
• Maar één foto maken. Eén foto van alleen het meest zichtbare nummer is vaak niet genoeg. Een overzichtsfoto van de hele katalysator plus close-ups van alle codes voorkomt vragen achteraf.

Heb je het nummer gevonden, of een deel ervan? Op de pagina over de katalysatorprijs op nummer lees je hoe je vervolgens tot een waardering komt.