Wat zijn edelmetalen en waarom zijn ze zo waardevol?

Edelmetalen zijn een groep van zes zeldzame metalen: platina, palladium, rhodium, ruthenium, iridium en osmium. Ze worden samen ingedeeld omdat ze chemisch en fysisch sterk op elkaar lijken: ze zijn allemaal extreem dicht, hebben hoge smeltpunten en delen unieke katalytische eigenschappen. In de praktijk zijn platina, palladium en rhodium de drie belangrijkste, omdat zij het meest worden gebruikt in industriële toepassingen, autokatalysatoren en roetfilters.

Deze metalen behoren tot de edelmetalen en worden vrijwel uitsluitend gewonnen in een handvol landen, zoals Zuid-Afrika, Rusland en Zimbabwe. De wereldwijde productie is beperkt en het winningsproces is technisch ingewikkeld: er moet enorme hoeveelheden gesteente verwerkt worden om een paar gram zuiver metaal te produceren. Die schaarste, gecombineerd met de complexe winning, draagt direct bij aan hun hoge waarde.

PGM staan bekend om hun uitzonderlijke eigenschappen. Ze zijn bestand tegen hoge temperaturen, corrosie en chemische aantasting. Bovendien zijn ze uitstekende katalysatoren, stoffen die chemische reacties versnellen zonder zelf verbruikt te worden. Juist die eigenschap maakt ze zo waardevol in toepassingen waar reacties snel en betrouwbaar moeten verlopen, zoals het zuiveren van uitlaatgassen.

Waar worden ze voor gebruikt?

De grootste afzetmarkt voor PGM is de autobranche. In katalysatoren en roetfilters (DPF) worden platina, palladium en rhodium gebruikt om schadelijke uitlaatgassen om te zetten in minder gevaarlijke stoffen. Maar PGM zit overal: van industriële katalysatoren tot medische apparatuur. Een aantal andere toepassingen:

• Elektronica: in harde schijven, sensoren en geheugenmodules
• Sieraden: platina is populair als hoogwaardig alternatief voor goud
• Medische sector: implantaten, pacemakers en chemotherapie-medicatie
• Chemische industrie: als katalysator in productieprocessen zoals salpeterzuurproductie
• Waterstoftechnologie: brandstofcellen en elektrolysers voor groene waterstof

Die brede toepasbaarheid betekent dat de vraag naar PGM niet afhankelijk is van een enkele sector. Zelfs als de automarkt op termijn verschuift naar elektrisch rijden, blijven andere industrieën PGM nodig hebben, wat de marktwaarde van het materiaal op de langere termijn ondersteunt.

Waarom zijn ze zo waardevol?

De combinatie van schaarste, complexe winning en brede toepasbaarheid maakt PGM extreem waardevol. Rhodium is op sommige momenten zelfs het duurste metaal ter wereld, met prijzen die tientallen keren hoger liggen dan die van goud. Maar omdat de winning zo geconcentreerd is in een paar landen, zijn de prijzen ook erg gevoelig voor geopolitieke ontwikkelingen. Een staking in een Zuid-Afrikaanse mijn of sancties tegen Rusland kunnen de markt binnen dagen op zijn kop zetten.

In een afgedankte katalysator zitten nog altijd meetbare hoeveelheden PGM. Professioneel terugwinnen van deze metalen, ook wel urban mining genoemd, is daarom economisch zeer interessant en draagt bij aan een circulaire economie. In ons eigen laboratorium in Rotterdam meten we per partij precies hoeveel platina, palladium en rhodium aanwezig is met behulp van XRF-analysetechnologie. Op die manier weten we exact wat de waarde is van een katalysator, in plaats van te schatten op gewicht of voorkomen.

Wat betekent dit voor jouw bedrijf?

Heb je gebruikte katalysatoren of roetfilters liggen? Dan heb je waarschijnlijk meer waarde in huis dan je denkt. De exacte samenstelling en hoeveelheid PGM per katalysator varieert sterk per merk, model en bouwjaar. Sommige hybride modellen bevatten relatief veel rhodium, terwijl een eenvoudige stadsauto vaak juist minder PGM bevat. Meer weten over welke metalen precies welke rol spelen en hoe ze elkaar aanvullen? Lees dan ons artikel over palladium, platina en rhodium.

Wil je weten wat jouw katalysator op dit moment waard is? React PGM koopt gebruikte katalysatoren en roetfilters in en bepaalt de waarde op basis van een analyse van het werkelijke gehalte.